W języku potocznym terminy „odrzucenie spadku” oraz „zrzeczenie się spadku” najczęściej używa się zamiennie, głównie dla określenia, że jakiś spadkobierca nie zgodził się na przyjęcie odziedziczonego majątku spadkowego. Na gruncie Kodeksu cywilnego wskazane terminy nie oznaczają jednakże tego samego, gdyż kryją się pod nimi dwie zupełnie odrębne instytucje, dlatego w żadnym wypadku nie mogą być one traktowane jak synonimy, gdyż błędne posługiwanie się nimi może wywołać dużo wątpliwości i nieporozumień.

Odrzucenie spadku, jak sama nazwa wskazuje, powoduje, że dany spadkobierca nie godzi się na objęcie majątku spadkowego, który przypada mu na podstawie przepisów ustawy bądź na podstawie rozrządzenia testamentowego, taka osoba zostaje więc wykluczona z kręgu spadkobierców. Odrzucenia spadku dokonać można w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, a więc najczęściej termin ten biegnie od momentu śmierci spadkodawcy, wcześniej, czyli za życia spadkodawcy, odrzucenie spadku nie jest możliwe.

W przypadku, gdy spadkobierca nie złoży oświadczenia o odrzuceniu spadku we wskazanym terminie, ustawa stanowi, iż jest to jednoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a więc brak oświadczenia w ustawowym terminie skutkuje przyjęciem spadku, nawet wbrew woli samego spadkobiercy. Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem i nie może być odwołane.

Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Nieważne jest natomiast oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku, jeśli więc spadek odrzucił spadkobierca ustawowy, wówczas przypadającą mu część majątku spadkowego odziedziczą jego zstępni, czyli np. dzieci, wnuki, a jeśli brak jest zstępnych, wówczas nastąpi odpowiednie zwiększenie udziałów spadkowych pozostałych spadkobierców albo dziedziczenie spadkobierców powołanych w dalszej kolejności.

Zrzeczenie się dziedziczenia jest z kolei umową, którą zawiera spadkobierca ustawowy z przyszłym spadkodawcą, na podstawie której ów spadkobierca zrzeka się dziedziczenia po nim. Zrzeczenie się dziedziczenia stanowi więc wyjątek od generalnej zasady zakazu zawierania wszelkich umów o spadek po osobie żyjącej. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego, i jeżeli w umowie nie zastrzeżono inaczej, jej skutkiem objęci są również zstępni zrzekającego się. Jeśli więc przyszły spadkobierca zawiera ze spadkodawcą umowę o zrzeczenie się dziedziczenia i w jej zapisach nie zostanie wskazane, że owa umowa nie dotyczy zstępnych, czyli np. dzieci, wnuków, zrzekającego się, wówczas jej skutki rozciągają się na wszystkie te osoby i zostają one wyłączone od dziedziczenia, tak jakby nie dożyły otwarcia spadku.

Zawarcie umowy o zrzeczenia się dziedziczenia powoduje więc, że określone osoby zostają pozbawione prawa do dziedziczenia po zmarłym spadkodawcy z ustawy, jednakże wskazana umowa ma również ten skutek, że osobom tym nie przysługuje także prawo do zachowku oraz innych uprawnień, jakie przysługiwałyby im z mocy ustawy. W doktrynie dopuszcza się natomiast ograniczenie zrzeczenia się dziedziczenia do ułamkowej części spadku (lub udziału w spadku), mającego przypaść zrzekającemu się na podstawie dziedziczenia ustawowego. Przepisy dotyczące spadkobrania nie przewidują możliwości zrzeczenia się spadku czy udziału w nim na korzyść innej osoby, w tym także na korzyść innego spadkobiercy, w umowie o zrzeczenie się dziedziczenia nie można więc bezpośrednio wskazać spadkobiercy mającego dziedziczyć w miejsce zrzekającego się.

Zgodnie natomiast z ugruntowany stanowiskiem Sądu Najwyższego, spadkobierca ustawowy, który w umowie z przyszłym spadkodawcą zrzekł się dziedziczenia po nim, może dziedziczyć po tym spadkodawcy na podstawie sporządzonego przez tegoż spadkodawcę testamentu, gdyż zrzeczenie się dziedziczenia nie pozbawia zrzekającego się zdolności dziedziczenia. Zrzeczenie się dziedziczenia może być ponadto uchylone. Uchylenie zrzeczenia się dziedziczenia również wymaga zawarcia umowy między tym, kto zrzekł się dziedziczenia, a tym, po kim się dziedziczenia zrzeczono. Umowa ta, tak samo jak w poprzednim przypadku, powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego.

Kancelaria adwokacka prawo spadkowe – Adwokat Jacek Sosnowski – Katowice, Gliwice, Warszawa

Potrzebujesz wsparcia adwokatów specjalistów od prawa spadkowego – skontaktuj się z nami – KONTAKT

Czym rożni się odrzucenie od zrzeczenia się spadku?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *