Roszczenie o zachowek, czyli o zapłatę określonej sumy pieniężnej, przede wszystkim kierowane jest do osób, które spadek odziedziczyły, czyli do spadkobierców testamentowych. O wysokości należnego zachowku decyduje jednak nie tylko wartość majątku spadkowego, lecz do spadku dolicza się także dokonane przez spadkodawcę darowizny oraz zapisy windykacyjne, zaś w sytuacji, gdy uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumę pieniężną potrzebną do uzupełnienia zachowku.

Przytoczone uregulowanie pozwala więc uprawnionemu do zachowku dochodzić należnej mu kwoty od kilku osób, aż do całkowitego zaspokojenia jego roszczenia, w praktyce jednakże pojawiają się liczne wątpliwości co do tego jak i kiedy należy doliczać dokonane darowizny do majątku spadkowego, w szczególności, gdy jej przedmiotem było gospodarstwo rolne.

W poprzednio obowiązującym stanie prawnym, na gruncie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, istniała możliwość przekazania gospodarstwa rolnego następcy, albo innej osobie w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego, zaś osoba, która w ten sposób gospodarstwa się wyzbyła uzyskiwała rentę. Z kolei obecnie, przeniesienie własności takiego gospodarstwa uprawnia do pobierania emerytury lub renty inwalidzkiej. Wskazana procedura dość powszechnie była wykorzystywana, gdyż zwykle gospodarstwo rolne przekazywane było najbliższym członkom rodziny, którzy z poprzednim właścicielem stale zamieszkiwali, więc to czyją ono stanowiło własność niewiele zmieniało w codziennym życiu, zaś poprzedni właściciel otrzymywał, w zamian za przeniesienie własności, świadczenie pieniężne w postaci renty.

W praktyce jednakże pojawiło się pytanie czy w ten sposób przekazane gospodarstwo rolne należy doliczyć do spadku, a zatem czy należy również uwzględnić jego wartość przy ustalaniu wysokości zachowku? Wskazana kwestia kilkukrotnie była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, m.in. w uchwale Sądu Najwyższego- Izba Cywilna z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt: III CZP 29/12, w której Sąd jednoznacznie stwierdził, iż „przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego przez spadkodawcę następcy na podstawie umowy przewidzianej w art. 59 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t.j. Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.)”.

W uzasadnieniu powołanej uchwały czytamy z kolei, iż charakter prawny umowy przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz następcy określony został w orzecznictwie jako rodzaj umowy o charakterze cywilnoprawnym, odmienny od umów przeniesienia własności wymienionych w Kodeksie cywilnym, choć oczywiście mają do niej zastosowanie przepisy dotyczące zdolności do czynności prawnych, wad oświadczenia woli, nieważności czynności prawnej oraz skutków prawnych oświadczenia woli. Już we wcześniejszym orzecznictwie wskazuje się bowiem na odrębność przekazania gospodarstwa rolnego następcy od umowy darowizny, zaś wspólna cecha umowy przeniesienia i umowy darowizny dotyczy wyłącznie nieodpłatności świadczenia. Konsekwencje przyjęcia, że umowa przekazania nie jest darowizną jest fakt, że nie mają do niej zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego regulujące umowę darowizny, a więc nie odnosi się do niej również kwestia doliczania darowizn do spadku, a zatem nie ma ona wpływu na wysokość zachowku.

Do spadku, celem ustalenia wysokości zachowku, nie dolicza się więc gospodarstw rolnych, które zostały przeniesione w drodze umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego, zarówno pod obecnymi, jak i poprzednio obowiązującymi przepisami, jednakże, jeżeli przeniesienie własności gospodarstwa rolnego nastąpiło w oparciu o przepisu Kodeksu cywilnego dotyczące darowizny, wówczas wartość takiego gospodarstwa jest doliczana do spadku i ma wpływ na wysokość należnego uprawnionemu zachowku, a w niektórych przypadkach będzie nawet uzasadniała wystąpienie z roszczeniem o zapłatę zachowku wprost do obdarowanego.

Darowizna gospodarstwa rolnego, a zachowek.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *