Śmierć małżonka w trakcie postępowania rozwodowego ma ten skutek, że postępowanie to zostaje umorzone, na miejsce zmarłego nie mogą wstąpić jego następcy prawni, gdyż przepisy takiej możliwości nie przewidują. Samo zainicjowanie procesu rozwodowego ma jednakże wpływ na dziedziczenie pomiędzy małżonkami, dla prawa spadkowego nie jest bowiem konieczne, aby został wydany wyrok rozwodowy i żeby małżeństwo formalnie ustało, istotne natomiast jest czy w postępowaniu rozwodowym pojawiło się żądanie ustalenia winy w rozkładzie pożycia.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione. Ustawodawca we wskazanym przepisie przewidział sankcję w postaci możliwości wyłączenia małżonka pozostającego przy życiu od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił przed śmiercią o rozwód lub separację z jego winy, a żądanie takie było uzasadnione.

Przytoczone uregulowanie zawiera więc odstępstwo od zasady, zgodnie z którą powołanie małżonka do dziedziczenia z ustawy uzależnione jest od istnienia formalnego węzła małżeńskiego ze spadkodawcą w chwili jego śmierci. Żeby jednakże małżonek został wyłączony od dziedziczenia z powodu trwającego postępowania rozwodowego, istotne jest czy w procesie tym pojawiło się żądanie ustalenia winy w rozkładzie pożycia, wysunięte przez spadkodawcę.

I tak, jeżeli pozew rozwodowy wniosła żona domagając się rozwodu z wyłącznej winy męża, mąż z kolei chciał rozwodu z wyłącznej winy żony, to w razie śmierci męża przed zakończeniem postępowania, żona może zostać następnie wyłączona od dziedziczenia, gdyż ziściły się przesłanki warunkujące wyłączenie jej od dziedziczenia, spadkodawca bowiem wystąpił o orzeczenie rozwodu z winy współmałżonka. Jeśli jednakże podczas postępowania rozwodowego strony nie żądały ustalenia winy w rozkładzie pożycia, wówczas na podstawie wskazanego przepisu nie ma możliwości wyłączenia małżonka od dziedziczenia.

Do wyłączenia od dziedziczenia na podstawie omawianego uregulowania może dojść niezależnie od tego czy spadkodawca był stroną inicjującą postępowanie rozwodowe czy też był stroną pozwaną. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądowym, omawiane uregulowanie znajdzie zastosowanie, gdy spadkodawca jeszcze za swego życia wystąpił o orzeczenie rozwodu z winy współmałżonka lub co najmniej z winy obu stron.

Znaczy to, że spadkodawca musiał być w danej sprawie powodem lub też będąc pozwanym w trakcie procesu o rozwód również żądał orzeczenia rozwodu, z winy współmałżonka lub z winy obu stron. W orzecznictwie wskazuje się ponadto, że zrównana z tym powinna być także sytuacja, w której spadkodawca będąc pozwanym wyraził zgodę na rozwód z winy powoda lub będąc pozwanym wyraził zgodę na rozwód z winy obu stron.

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia nie następuje jednakże automatycznie, lecz konieczne jest wydanie przez sąd w tym przedmiocie orzeczenia. Wyłączenia może żądać każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem,  legitymację czynną do wytoczenia powództwa o wyłączenie małżonka od dziedziczenia ma więc samodzielnie każdy ze spadkobierców ustawowych, który w danej sytuacji byłby powołany do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem.

Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami, z żądaniem wyłączenia małżonka od dziedziczenia mogą zatem wystąpić dzieci i dalsi zstępni spadkodawcy, jego rodzice oraz zstępni rodziców spadkodawcy czyli jego rodzeństwo. Pamiętać należy, iż w drugiej klasie dziedziczą jedynie małżonek i rodzice spadkodawcy.

Dopiero, jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy. Jeżeli więc żyją rodzice spadkodawcy, którzy nie są wyłączeni od dziedziczenia, wykluczają oni od dziedziczenia jego rodzeństwo i nie jest ono uprawnione do wytoczenia powództwa o wyłączenie małżonka od dziedziczenia. Rodzeństwo spadkodawcy będzie natomiast uprawnione do wytoczenia takiego powództwa wówczas, gdy jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku.

Wytoczenie powództwa zawierające żądanie wyłączenia od dziedziczenia małżonka spadkodawcy należy wnieść w terminie sześciu miesięcy od dnia w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, czyli śmierci spadkodawcy, nie później jednak niż w terminie jednego roku od otwarcia spadku.

Upływ wskazanych terminów powoduje wygaśnięcie roszczenia, a więc po ich upływie wyłączona zostaje możliwość skutecznego żądania wyłączenia małżonka zarówno od dziedziczenia, jak i od zachowku, zatem brak żądania wyłączenia lub złożenie takiego żądania po upływie zakreślonego terminu powoduje, że małżonek będzie dziedziczył pomimo istnienia przesłanek do wyłączenia.

Kancelaria adwokacka adwokat Jacek Sosnowski świadczy kompleksową pomoc prawną w zakresie prawa spadkowego na terenie woj. śląskiego oraz mazowieckiego – biura kancelarii mieszczą się w Gliwicach oraz Warszawie

Kancelaria Adwokacka Prawo Spadkowe – Kontakt

Śmierć w czasie trwania postępowania rozwodowego, a dziedziczenie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *